درحالی‌که کشور به سرعت به سمت بحران خشکسالی پیش می‌رود، سیاستگذاران همچنان به جای ترویج و برنامه‌ریزی برای کشت فراسرزمینی محصولات آب‌بر، به مدیریت منطقه‌ای و جابه‌جایی کشت این محصولات در نقاط مختلف کشور می‌اندیشند.

چندروز قبل بود که معاون امور برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی در سخنانی با اشاره به کاهش بارندگی و محدودیت منابع آبی در استان‌های جنوبی کشور، از بازنگری در برنامه‌های تولیدی و اعمال محدودیت در کشت برنج در این مناطق خبر داده و گفته بود که الگوی جدید کشت بر اساس شرایط اقلیمی تدوین و به استان‌ها ابلاغ شده تا از کشت محصولات پر نیاز به آب در مناطق کم‌آب جلوگیری شود.

هرچند این تصمیم می‌تواند به طور مقطعی بر بی‌آبی و بحران‌های فرسایش خاک اثرگذار باشد اما با توجه به خشکسالی‌های پی در پی، الگوی مصرف نادرست و کم‌آبی، یکسان نبودن توزیع منابعی همچون آب، خاک و اقلیم مناسب که امنیت غذایی و کشاورزی را دچار خطر می‌کند، راهکارهایی مانند کشت فراسرزمینی شیوه‌ای است که با حفظ آب‌های موجود در کور، می‌تواند امنیت غذایی را با کمک کشورهای دیگر برای خود فراهم کند.

معاون امور برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی چندروز قبل در گفت‌وگو با ایسنا، درباره‌ی سهم تولید برنج در استان‌های شمالی و جنوبی و برنامه‌ریزی برای کنترل کم‌آبی، گفته بود که بیشترین میزان تولیدات داخلی کشاورزی در استان‌های شمالی کشور، به‌ویژه گیلان و بخشی از مازندران انجام می‌شود. میزان بارش‌ها در این استان‌ها تقریبا نرمال بوده، اما در استان‌های جنوبی و سایر مناطق با مشکل کمبود بارندگی مواجه هستیم. طبیعتاً برنامه تولید بر اساس میزان آب تخصیصی تقسیم خواهد شد.

این درحالی‌ است که در همین گفت‌وگو هم از لفظ “تقریبا” برای میزان مناسب بارندگی در شمال کشور یاد شده، اما در واقعیت هم می‌بینیم که کمبود آب در استان‌های شمالی هم جدی‌تر شده است.

وزارت نیرو برای شش‌ماهه نخست امسال حدود ۲۴ میلیارد مترمکعب آب به وزارت جهاد کشاورزی تخصیص داده است؛ رقمی که حتی در صورت تامین هم کافی نیست.

اکبر فتحی، معاون وزیر، درباره‌ی تطبیق الگوی کشت با شرایط موجود گفته است که الگوی کشت جدید بر اساس شرایط آبی و اقلیمی به استان‌ها ابلاغ شده و وزارت نیرو نیز این الگو را دریافت کرده است تا در آینده با مشکلی مواجه نشویم. بر این اساس، تولید محصولات پرنیاز به آب، مانند برنج، در استان‌هایی که با کمبود شدید آب مواجه‌اند محدود شده و در الگوهای کشت آنها محصولاتی با نیاز آبی کمتر جایگزین شده است.

این‌جاست که فعالیت شرکت‌های فراوری و بسته‌بندی برنج بیش از پیش مهم است؛ هرچند که سیاست‌گذاران همچنان به اهمیت و اثر این شرکت‌ها توجهی ندارند.

تاریخچه کشت فراسرزمینی در ایران و جهان

دولت ایران آیین‌نامه‌ای در تاریخ ۲۹ فروردین‌ماه ۱۳۹۵ در هشت ماده به تصویب هیات وزیران رسانده که  در این آیین‌نامه اجرایی تکالیف هر یک از دستگاه‌های اجرایی در زمینه‌ی کشت فراسرزمینی مشخص شده است. در ۴ اردیبهشت ۱۴۰۱ وزیر وقت جهاد کشاورزی، ساداتی نژاد، نظام‌نامه کشاورزی فراسرزمینی را ابلاغ کرد. این نظام‌نامه تکالیف وزارت جهاد کشاورزی در حوزه‌ی کشاورزی فراسرزمینی را به صورت عملیاتی و اجرایی مشخص کرده است.

براساس این گزارش، به منظور اجرای این طرح مناطق مناسب برای کشت محصول مورد نیاز استان‌ها شناسایی شدند که در این راستا، کشورهای هدف خراسان جنوبی برای انجام کشت فراسرزمینی قزاقستان و اوکراین است و از جمله مزایای انجام کشت فرا سرزمینی در کشورهای هدف می‌توان به امکان انجام کشت دیم به دلیل بارندگی قابل توجه، اشتغال به کار نیروهای متخصص و فارغ التحصیلان رشته‌های کشاورزی، تامین بخشی از نیاز استان به مواد غذایی در خارج کشور، وجود خاک بسیار غنی و حاصلخیز، پرداخت هزینه کمتر و بالا بودن صرفه اقتصادی تولید اشاره کرد.

در راستای اجرای طرح کشت فرا سرزمینی همچنین تلاش شد تا با کشور افغانستان قراردادی امضا شود و در کشور آن‌ها و چه با استفاده از کشاورزان افغانستانی و یا کشاورزان خراسان جنوبی، محصول چغندرقند کشت و به ایران نیز صادر شود و همچنین برای همکاری ایران و پاکستان و ایران و آفریقا نیز اقداماتی انجام شده است که می‌تواند تاثیرگذار باشد.